هانتاویروس چیست و آیا لازم است نگران آن باشیم؟

مقدمه: طغیان در کشتی تفریحی و بیداری یک نگرانی جهانی!

در اردیبهشت سال هزار و چهارصد و پنج خورشیدی، مصادف با می سال دو هزار و بیست و شش میلادی، انتشار خبر شیوع یک بیماری مرموز و مرگبار در یک کشتی تفریحی هلندی به نام ام‌وی هوندیوس، موجی از نگرانی و اضطراب را در سراسر جهان به راه انداخت.

این کشتی که سفر خود را در ماه آوریل از آرژانتین آغاز کرده و در حال عبور از مناطق دورافتاده‌ای در اقیانوس اطلس جنوبی از جمله قطب جنوب و جزیره سنت هلنا بود، ناگهان با گزارش‌هایی از ابتلای مسافران به یک بیماری شدید تنفسی مواجه شد که در مدت زمان کوتاهی به مرگ چند نفر از مسافران و بستری شدن تعدادی دیگر در بخش‌های مراقبت ویژه انجامید. با توجه به شرایط قرنطینه، تخلیه پزشکی بیماران به کشورهای دیگر و انتشار سریع اخبار در رسانه‌های بین‌المللی، بسیاری از مردم به یاد روزهای نخستین همه‌گیری ویروس کرونا افتادند و این ترس در جوامع شکل گرفت که شاید جهان در آستانه مواجهه با یک پاندمی جدید و غیرقابل کنترل قرار گرفته باشد.
با این حال، بررسی‌های دقیق پزشکی و آزمایشگاهی که توسط سازمان جهانی بهداشت و مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها انجام شد، به سرعت نشان داد که عامل این بحران، ویروس کرونا نیست، بلکه گونه‌ای خاص از خانواده هانتاویروس‌ها به نام ویروس آند است که باعث بروز سندرم شدید ریوی در مبتلایان شده است. سازمان جهانی بهداشت صراحتا اعلام کرد که خطر این ویروس برای عموم مردم جهان در سطح پایینی قرار دارد، زیرا مکانیسم انتقال این ویروس با کووید نوزده کاملا متفاوت است. این رخداد بی‌سابقه که در آن یک ویروس نادر توانست در محیط بسته یک کشتی تفریحی باعث ایجاد خوشه‌ای از بیماران شود، اهمیت شناخت دقیق این بیماری را بیش از پیش آشکار ساخت. به همین دلیل، در این مقاله تلاش می‌کنیم تا با زبانی ساده و آموزشی، شما را با ماهیت هانتاویروس، راه‌های انتقال، شیوه‌های تشخیص، گزینه‌های درمانی و از همه مهم‌تر اقدامات پیشگیرانه‌ای که هر فرد می‌تواند در زندگی روزمره خود انجام دهد، آشنا کنیم تا ضمن رفع نگرانی‌های بی‌مورد، سطح آگاهی عمومی در برابر این تهدید بهداشتی افزایش یابد.

هانتاویروس چیست و از کجا نشأت گرفته است؟

برای درک بهتر خطرات و ویژگی‌های این بیماری، در ابتدا باید بدانیم که هانتاویروس دقیقا چیست و از کجا نشأت گرفته است. هانتاویروس‌ها گروهی از ویروس‌ها هستند که
متعلق به خانواده‌ای به نام هانتاویریده می‌باشند و به طور طبیعی در بدن انواع
مختلفی از جوندگان مانند موش‌های صحرایی، موش‌های گوزنی و موش‌های خانگی زندگی می‌کنند. نکته جالب توجه در مورد این ویروس‌ها این است که آن‌ها هیچ گونه بیماری یا علائمی در بدن میزبان اصلی خود یعنی جوندگان ایجاد نمی‌کنند و حیوان آلوده
کاملا سالم به نظر می‌رسد، اما همین ویروس در صورت انتقال به بدن انسان
می‌تواند واکنش‌های سیستم ایمنی و عوارض بسیار شدیدی را به دنبال داشته
باشد. تاریخچه شناخت این بیماری‌ها به دهه‌های گذشته برمی‌گردد، به طوری که در جریان جنگ کره در دهه پنجاه میلادی، هزاران سرباز به دلیل ابتلا به نوعی تب خونریزی‌دهنده در نزدیکی رودخانه‌ای به نام هانتان در کره جنوبی بیمار شدند و نام این ویروس نیز از همان رودخانه اقتباس شده است. به طور کلی دانشمندان هانتاویروس‌ها را به دو دسته بزرگ تقسیم می‌کنند که شامل هانتاویروس‌های دنیای قدیم در مناطق اروپا و آسیا و هانتاویروس‌های دنیای جدید در قاره‌های
آمریکای شمالی و جنوبی است. ویروس‌های دنیای قدیم معمولا باعث بروز بیماری تب
خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی می‌شوند که در آن کلیه‌های بیمار دچار آسیب جدی می‌گردد، در حالی که ویروس‌های دنیای جدید، از جمله ویروس آند که در کشتی تفریحی اخیر مشاهده شد، منجر به سندرم قلبی‌ریوی هانتاویروس می‌شوند که به سرعت
ریه‌ها را پر از مایع کرده و تنفس را برای فرد مبتلا به شدت دشوار می‌سازد. شناخت این تفاوت‌ها به پزشکان کمک می‌کند تا بتوانند پیش‌بینی دقیق‌تری از روند بیماری
و عوارض احتمالی آن در مناطق مختلف جغرافیایی داشته باشند.

 

راه‌های انتقال

یکی از مهم‌ترین سوالاتی که ذهن عموم مردم را به خود مشغول می‌کند این است که این ویروس چگونه از جوندگان به انسان و یا در موارد خاص از انسانی به انسان دیگر منتقل می‌شود. راه اصلی و اولیه انتقال هانتاویروس به انسان، قرار گرفتن در معرض ترشحات جوندگان آلوده است که این ترشحات می‌توانند شامل ادرار، مدفوع و بزاق دهان این حیوانات باشند. فرآیندی که در این میان بیشترین نقش را ایفا می‌کند، پدیده‌ای به نام آئروسلیزاسیون یا پخش ذرات در هوا است، به این معنی که وقتی ادرار یا فضولات موش‌های آلوده خشک می‌شوند، ذرات ریز حاوی ویروس
می‌توانند در اثر عواملی مانند وزش باد، جارو کشیدن یا تمیز کردن تغیراصولی محیط، در هوا پراکنده شوند و انسان‌ها با تنفس این هوای آلوده،ویروس را به طور مستقیم وارد مجاری تنفسی خود کنند. علاوه بر تنفس ذرات آلوده،
راه‌های دیگری نیز برای انتقال وجود دارد که شامل دست زدن به سطوح یا اشیای آلوده به ادرار و فضولات موش و سپس تماس دست با چشم، بینی یا دهان، مصرف آب و غذای آلوده به فضولات، و همچنین گاز گرفته شدن توسط یک جونده آلوده می‌شود، هرچند که مورد آخر نسبت به سایر روش‌ها بسیار نادرتر است. در مورد انتقال انسان به انسان، باید با تاکید فراوان گفت که اکثریت قریب به اتفاق هانتاویروس‌ها، از جمله گونه‌هایی که در آسیا، اروپا و آمریکای شمالی یافت می‌شوند، به هیچ وجه قابلیت انتقال از یک فرد بیمار به فرد سالم را ندارند و این موضوع یک تفاوت اساسی میان این بیماری و
ویروس‌هایی مانند کرونا یا آنفلوآنزا محسوب می‌شود. با این وجود، یک
استثنای بسیار مهم در این خانواده ویروسی وجود دارد که همان ویروس آند بومی منطقه آمریکای جنوبی است، زیرا این گونه خاص تحت شرایطی که افراد تماس نزدیک و طولانی‌مدتی با یکدیگر داشته باشند، می‌تواند از انسانی به انسان دیگر سرایت کند و دقیقا همین ویژگی منحصربه‌فرد بود که باعث شد در محیط بسته کشتی تفریحی که
مسافران هفته‌ها در کنار هم زندگی می‌کردند، شاهد شیوع این بیماری مرگبار باشیم.

علائم بیماری و چالش‌های تشخیص پزشکی

پس از ورود ویروس به بدن انسان، فرآیند تشخیص بیماری به دلیل ماهیت پیچیده علائم اولیه، می‌تواند برای کادر درمان بسیار چالش‌برانگیز باشد. زمانی که فردی در معرض هانتاویروس قرار می‌گیرد، دوره نهفتگی بیماری آغاز می‌شود که این دوره معمولا بین یک تا هشت هفته به طول می‌انجامد و در این مدت طولانی فرد هیچ‌گونه علامتی از خود نشان نمی‌دهد، مسئله‌ای که ردیابی مسافران کشتی تفریحی ام‌وی
هوندیوس را پس از پیاده شدن از کشتی به یک عملیات پیچیده بین‌المللی تبدیل کرد و سازمان‌های بهداشتی را ملزم ساخت تا مسافران را تا چهل و پنج روز تحت نظر داشته باشند. پس از پایان دوره نهفتگی، علائم اولیه بیماری ظاهر می‌شوند که بسیار شبیه به آنفلوآنزا یا سایر عفونت‌های ویروسی رایج هستند و شامل تب ناگهانی،
سردردهای شدید، سرگیجه، دردهای عضلانی، احساس خستگی مفرط، لرز، و مشکلات گوارشی مانند تهوع، استفراغ، اسهال و دردهای شکمی می‌باشند. به دلیل شباهت زیاد این علائم با بیماری‌های دیگر، پزشکان در مراحل اولیه معمولا به هانتاویروس مشکوک
نمی‌شوند، مگر اینکه بیمار به صراحت به سابقه تماس با جوندگان، تمیز کردن
انباری‌های متروکه یا سفر به مناطقی که ویروس در آن‌ها شایع است اشاره
کند، بنابراین گرفتن شرح حال دقیق از بیمار یکی از کلیدی‌ترین مراحل در مسیر تشخیص درست به شمار می‌رود. با پیشرفت بیماری و ورود به مرحله حاد که به سرعت رخ می‌دهد، بیمار دچار سرفه‌های خشک، شوک و تنگی نفس پیشرونده می‌شود که ناشی از
نشت مایعات از رگ‌های خونی به داخل فضای ریه‌ها و شکل‌گیری سندرم دیسترس تنفسی حاد است. در این مرحله بحرانی، پزشکان برای تایید قطعی تشخیص خود به سراغ آزمایش‌های تخصصی آزمایشگاهی می‌روند که از جمله آن‌ها می‌توان به بررسی آنتی‌بادی‌های خاص
در خون و همچنین استفاده از روش‌های پیشرفته مولکولی مانند واکنش زنجیره‌ای پلیمراز یا پی‌سی‌آر برای شناسایی مواد ژنتیکی ویروس در نمونه‌های بالینی اشاره کرد تا تیم پزشکی بتوانند ویروس آند را با اطمینان کامل شناسایی کنند.

درمان

هنگامی که ابتلای یک فرد به هانتاویروس تایید می‌شود، مهم‌ترین واقعیتی که بیماران و خانواده‌های آن‌ها باید بدانند این است که در حال حاضر هیچ داروی ضد ویروسی اختصاصی، درمان قطعی یا واکسنی برای مقابله با این بیماری کشف نشده است. به همین دلیل، پایه و اساس مدیریت پزشکی در بیماران مبتلا به هانتاویروس، بر مبنای ارائه مراقبت‌های حمایتی دقیق و زودهنگام در بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان‌ها استوار است. موفقیت در درمان این بیماری تا حد بسیار زیادی به تشخیص سریع و انتقال فوری بیمار به یک مرکز درمانی مجهز بستگی دارد، زیرا وضعیت تنفسی بیمار می‌تواند در عرض چند ساعت به شدت رو به وخامت بگذارد و خطر مرگ را به همراه داشته باشد، همان‌طور که در طغیان اخیر در کشتی تفریحی، نرخ مرگ و میر در میان مبتلایان به بیش از سی و هفت درصد رسید. مراقبت‌های حمایتی شامل مجموعه‌ای از اقدامات حیاتی است که هدف آن‌ها حفظ عملکرد اعضای اصلی بدن تا زمانی است که سیستم ایمنی بیمار بتواند به طور طبیعی بر ویروس غلبه کند و این اقدامات مواردی نظیر کنترل دقیق سطح مایعات و الکترولیت‌های بدن، استفاده از داروهای محرک برای حفظ فشار خون، و اکسیژن‌تراپی مداوم را در بر می‌گیرد. در مواردی که ریه‌های بیمار به طور کامل درگیر شده و توانایی تبادل گازهای تنفسی را از دست می‌دهند، تیم پزشکی مجبور به استفاده از روش‌های تهاجمی‌تری مانند لوله‌گذاری درون نای و اتصال بیمار به دستگاه‌های تهویه مکانیکی می‌شوند تا عمل تنفس به صورت مصنوعی برای فرد انجام شود. در شدیدترین حالت‌های بیماری، پزشکان از پیشرفته‌ترین تجهیزات موجود در بیمارستان‌های فوق‌تخصصی مانند دستگاه اکسیژن‌ساز غشایی برون‌پیکری یا همان اکمو استفاده می‌کنند که این دستگاه خون بیمار را از بدن خارج کرده، آن را اکسیژن‌رسانی می‌کند و سپس به بدن بازمی‌گرداند تا قلب و ریه‌ها فرصت کافی برای بهبود پیدا کنند. اگرچه در برخی موارد مربوط به تب خونریزی‌دهنده، استفاده از دارویی به نام ریباویرین توانسته است نتایج مثبتی را برای بهبود وضعیت بیماران نشان دهد،اما این دارو در درمان سندرم ریوی ناشی از ویروس آند تاثیر قطعی اثبات‌شده‌ای ندارد و درمان همچنان متکی بر پشتیبانی حیاتی از اندام‌ها است.

اقدامات پیشگیرانه

با توجه به اینکه درمان دارویی خاصی برای هانتاویروس وجود ندارد و عوارض آن می‌تواند به شدت تهدیدکننده حیات باشد، رعایت اصول پیشگیرانه توسط مردم عادی خط مقدم مبارزه با این بیماری محسوب می‌شود. مهم‌ترین و پایه‌ای‌ترین اصل در پیشگیری از ابتلا به هانتاویروس، قطع زنجیره تماس میان انسان و جوندگان است که این هدف با اجرای روش‌های موثر کنترل جمعیت موش‌ها در اطراف منازل مسکونی محقق می‌شود. شهروندان باید به طور مرتب محیط داخلی و خارجی خانه‌های خود را بررسی کرده و هرگونه سوراخ، شکاف یا درز موجود در دیوارها، اطراف درها، پنجره‌ها و لوله‌های تاسیساتی را با استفاده از موادی مانند سیم ظرفشویی، فوم‌های متراکم یا سیمان به طور کامل مسدود کنند، زیرا موش‌ها می‌توانند از منافذی با قطر بسیار کوچک نیز عبور کرده و وارد فضای زندگی انسان‌ها شوند. علاوه بر مسدود کردن راه‌های نفوذ، مدیریت صحیح مواد غذایی نیز از اهمیت بسزایی برخوردار است و افراد باید تمامی مواد غذایی مصرفی خود و همچنین غذای حیوانات خانگی را در ظروف پلاستیکی ضخیم یا فلزی که دارای درب‌های محکم و غیرقابل نفوذ هستند نگهداری کنند، زباله‌ها را همواره در سطل‌های دردار قرار دهند، و از رها کردن ظروف
نشسته در سینک ظرفشویی به ویژه در طول شب خودداری نمایند تا محیط خانه به هیچ وجه برای جوندگان جذابیتی نداشته باشد. استفاده از تله‌های موش در مکان‌هایی که احتمال حضور این حیوانات وجود دارد نیز یکی از راهکارهای سنتی و در عین حال موثر برای کاهش جمعیت آن‌ها در محیط‌های مسکونی است که باید با دقت و رعایت اصول بهداشتی انجام شود.

سخن پایانی: غلبه بر ترس با سلاح آگاهی

در پایان، باید به این نکته مهم اشاره کرد که اگرچه اخبار مربوط به شیوع هانتاویروس در یک کشتی تفریحی و مرگ و میر ناشی از آن توانست باعث ایجاد ترس و وحشت مقطعی در میان مردم جهان شود، اما درک علمی و منطقی از ماهیت این ویروس نشان می‌دهد که ما با خطری مشابه با همه‌گیری‌های مهارگسیخته تنفسی مواجه نیستیم. هانتاویروس‌ها با وجود خطرات جدی و کشندگی بالایی که در صورت ابتلا به همراه دارند، دارای محدودیت‌های بیولوژیکی بسیار مشخصی در زمینه انتقال از انسان به انسان هستند و حتی گونه آند نیز تنها در شرایط خاص و پس از تماس بسیار نزدیک و مستمر قادر به سرایت است. بنابراین، کلید اصلی برای حفظ سلامت جامعه، نه در ایجاد اضطراب‌های بی‌مورد، بلکه در ارتقای سطح آگاهی عمومی، رعایت دقیق بهداشت محیطی، کنترل هوشمندانه جمعیت جوندگان در محیط‌های زندگی انسان و مراجعه زودهنگام به پزشک در صورت بروز علائم مشکوک نهفته است. با رعایت همین اصول ساده اما حیاتی که شامل مسدود کردن راه‌های ورود موش‌ها، نگهداری ایمن مواد غذایی و پاکسازی اصولی محیط‌های آلوده بدون استفاده از جارو می‌شود، هر فرد می‌تواند به عنوان یک سد دفاعی مستحکم، از خود و خانواده‌اش در برابر این بیماری ویروسی محافظت کند و آرامش خاطر را در مواجهه با اخبار نگران‌کننده به جامعه بازگرداند.

ساعت کاری آزمایشگاه:

شنبه تا چهارشنبه 7:30 صبح تا 22
پنجشنبه 7:30 صبح تا 20

 

شماره تماس پذیرش: 05138401242 – 05138462978

لینک های مرتبط:

همکاری با ما
تماس با ما 
درباره ما

آدرس آزمایشگاه:

مشهد، خیابان احمدآباد، خیابان محتشمی 1، ساختمان شفا

حقوق مالکیت معنوی این وب سایت برای آزمایشگاه سمش محفوظ است./ طراح نجمه زارعی مقدم

هانتاویروس چیست و آیا لازم است نگران آن باشیم؟

دکتر سمانه  فیضی در سال 1367 موفق به اخذ مدرک پزشکی عمومی خود از دانشگاه علوم پزشکی مشهد شده اند و بعد از گذراندن طرح و تعهد خدمت خود در سال 1376 موفق به اخذ مدرک دکتری تخصصی پاتوبیولوژی از دانشگاه علوم پزشکی مشهد شده اند.

در دوره گذراندن ضریب k خود بعنوان مدرس در دانشکده داندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد مشغول تدریس بوده اند.

و بعد از ان دوره بعنوان پاتولوژیست در آزمایشگاه بالینی مشهد  مشغول فعالیت بوده اند.

و هم اکنون بعنوان موسس آزمایشگاه شمس در خدمت مراجعین و همکاران گرامی می بآشد.

دکتر پروانه حکیمی فر در سال 1366 موفق به اخذ مدرک پزشکی عمومی خود از دانشگاه علوم پزشکی مشهد شده و بعد از گذراندن طرح و فعالیت در زمینه پزشکی در مشهد در سال 1374 موفق به اخذ مدرک دکتری تخصصی پاتوبیولوژی شده و بعد از گذراندن ضریب k خود  به استان هرمزگان مراجعت کرده و در دانشگاه علوم پزشکی بندرعباس  بعنوان هیئت علمی مشغول به فعالیت و تدریس تا سال 1397 بوده است.

 5 سال ازمدت فعالیت علمی خود را در دانشگاه علوم پزشکی تبریز بعنوان هیئت علمی مشغول به فعالیت بوده است

در این مدت همزمان در ازمایشگاه های بالینی  بعنوان پاتولوژیست  فعالیت کرده و از سال 1399 تا کنون در ازمایشگاه تخصصی شمس بعنوان مسوول فنی در خدمت مراجعین و همکاران گرامی می باشند

بیمار محترم، توجه فرمایید که جهت دریافت جواب آزمایش خود به صورت آنلاین به نام کاربری و پسورد نیاز دارید. نام کاربری شما شماره درج شده در انتها برگه پذیرش و پسورد شما شماره موبایلتان میباشد.